“Trinity and Oneness” Tuanbia by Rev. Sang Uk Cung

Jesuh cu Pathian a si lo Pathian fa a si. Pathian nakin a niam deuh i Vanmi nakin a sang deuh timi zumhnak phunphun a tam ngai. Micheu khat le bang nih cun Jesuh hi vancungmi nakin a niam deuh an ti (Hebru 2:9). Cucaah elnak phunphun kan tong. Pathian le Jesuh kong ah zumhning phun tampi elnak lakah phun 3 langhter ka duh.

  1. Jesus cu Pathian nakin a niam deuh ti zummi pawl

Arius

AD 318 lio hrawng, Libya Khrihfabu hruaitu tlangbawipa Arius (256-336AD) nih thawngtha a rak chimmi nih mi zapi lungthin a hlauh. Cucu Jesuh hi Pathian tluk a si lo. Pathian fa a si caah sertu Pathian tluk in thil ti khawhnak a ngei lo tiah a cawnpiaknak a rak chuak. Mi tampi nih an pom ve. Baibal ca chungah cu phun cu a um tak:-

  1. Matthai 24:36“… cu ni le cu caan cu zeitik ah dah a si lai, ti kha a hohmanh nih an hngal lo; vancung mi zong nih an hngal lo, Fapa zong nih a hngal hlei lo, Pa lawnglawng nih a hngalh”.
  2. Matthai 26:39, “… Ka Pa, a si khawh ahcun hi hrai hi ka ṭhialpiak ko. Sihmanhsehlaw keimah duhmi cu si hlah seh, nangmah duhmi tu si ko seh,” tiah thla a cam”.
  3. John 5:29, “Cucaah Jesuh nih annih cu a leh hna i, “Biatak kan chimh hna: Fapa nih hin keimah nawl lawngin zeihmanh ka tuahmi a um lo; ka Pa nih a tuahmi ka hmuhmi lawng kha ka tuah hna. Ka Pa nih a tuahmi cu Fapa zong nih ka tuah ve hna”.
  4. Mark 10:18, “Zeicahdah, saya ṭha, na ka ti? Pathian dah ti lo cu a hohmanh a ṭhami an um ṭung lo”. 
  5. John 14:28 ah Jesuh nih a chimmi cu, “ …amah cu keimah nakin a ngan deuh”.
  6. Matthew 27:46, “… Ka Pathian, ka Pathian, zeicahdah na ka kaltak,” ti a si.

2. Trinity (Thumkomh Pathian) zumhning

Father and Son

Arius cawnpiaknak ruangah Pathian le Jesuh kong zumhning tampi an hung chim cio.  Cu ruangah AD 325 ah Khrihfabu hruaitu vialte Nicaea ( a tu ah Iznik, Turkey) khua ah tonnak an rak tuah i zumhnak hrampi an ser. Cucu Naisin zumhnak (Nicaea Creed) an ti. Hi zumhnak ah an langhtermi cu, “Bawipa Jesuh kha kan zumh,… Pathian i Pathian, ceunak i ceunak, Pathian hrimhrim i Pathian, sermi silo in hrinmi, Pa he sining aa khat i, …  cun van ah a kai i, Pa orhlei kamah khan a thumi,…etc.” ti a si.

AD 390 in zultu pawl zumhnak (Apostle’s creed) a hung chuak ve. Hi zumhnak zongah, “ … vancungah a kai i Liannganbik Pa Pathian orhlei kam ah khan a thu…etc.” tiah kan hmuh ve. Hi pahnih hi “Trinity” a pommi hna nih kan zumhnak hram a si.

Thumkomh Pathian langhter tikah (three in Unity) a si. “Pa, Fa le Thiang thlarau” hi Pathian sining pathum an si. “Pa hi Fapa a si lo, Fapa hi Thiang Thlarau a si lo, Thiang Thlarau hi Pa a si fawn lo, an  i dang” nain Pathian an sinak ah aa khat ti hi dirpimi a si. tahchunhnak ah hman tawnmi cu, “Ti, Tikhu le Thikhal” hi  “Ti” a si nain sining pathum (Ti, Tikhu, Tikhal) an ngei i pakhat le pakhat an i khat lo. Mi tampi nih an pom ve.  Thumkomh Pathian baibal cherhchan cu:-

  1. Matthai 28:19b, “Cucaah khuazakip ah va kal u law miphun vialte kha ka zultu ah va ser hna u; Pa le Fapa le Thiang Thlarau min in tipilnak va pe hna u law…”
  2. 1 Korin 8:6, “kannih caah cun Pathian cu pakhat lawnglawng a um i amah cu kan Pa, zeizong vialte Sertu kha a si i kannih hi amah ca i a nungmi kan si; cun Bawipa cu pakhat lawnglawng a um i cucu Jesuh Khrih kha a si i amah thawng cun zeizong vialte kha ser an si i amah thawng cun kannih zong hi kan nung.
  3. Mathai 3:16-17, “Tipilnak a in dih cangka cun Jesuh cu ti chung cun a chuak. Van kha aa hung i Pathian Thlarau cu ṭhuro bantukin a hung zuang i a cung i aa fut kha a hmuh. Cun vancung in aw pakhat a rung thang i, “Amah hi ka dawtmi ka Fapa a si, Amah cungah hin ka lung a tling,” tiah a ti.
  4. Oneness (Pathian Pakhat, sining Pathum) zumhning

Oneness cawnpiaknak a thawktu hi Topeka, Kansas, khuami American thawngtha chimthiampa, Charles Parham (1873-1929) hi a si tiah ruah a si. 1916 hin cun mitampi nih an van cohlan cang. 1945 hin Khrihfabu in a hung dir i Oneness cawnpiaknak hi fakpiin an aupi. Oneness nih Trinity an pom khawh lonak a ruang bik  cu Pathian pakhat kan ti nain vancung khua kan phak tikah, “Pa orhlei kam ah Jesuh a thu lai” (Mark 16:19, Rom 8:34,Efesa 1:20, Lamkaltu 7:55…) ti hi a si.

Oneness a zummi cawnpiak ning cu, “Jesuh cu Pathian a si. Baibal tha tein kan zoh tikah Pathian kan hngalhnak dingah sining Pathum (Pa,Fa, Thiang Thlarau in aa langh. Profet Isaiah nih a chim bangin, “…Amah cu kan uktu bawi a si lai. Amah cu khuaruah har Fimchimtu, A thawngmi Pathian, zungzal hmunmi Pa, Daihnak Bawi, ti a si lai (Isaiah 9:6)” a rak phuan bantuk in Jesuh hrimhrim nih, “Ka Pa le keimah cu pakhat kan si (John 10:30)” a ti. Cun Jesuh nih biatak kan chimh hna: Abraham hlan ah ka um cang,” (John 8:58). A ti hoi. Cun biathlam 1:8 ahcun, “Lianngan bik Bawipa Pathian nih cun,”Keimah cu Alfa le Omega ka si,” a ti, cu Pathian a um liomi le a um cangmi le a um laimi cu, zeizong vialte siangpahrang Bawipa a si.” tiah kan hmuh.  Cucaah Pathian cu pakhat a si nain sining pathum (Three in one) in aa langh. Vancung ah “Jesuh” lawng kan ton lai ti hi a si.

Oneness cawnpiaknak he dirhmun ai lo ngaimi pakhat cu Carthage khuami pa, Tertullian (C.155- C.240AD) hi a si. Hi pa hi “Trinity” ruahnak thawktu pa ti zong an ti. Tertullian nih, “Pa, Fapa le Thiang Thlarau” a langhter ning cu, “Vawlei tuanbia hi phun thum in a then (Pa chan, fapa chan, le Thiang Thlarau chan). Pa chan (Biakam hlun) hi Pa chan a ti. Fapa Jesuh Khrih nun lio hi Fapa chan a ti. Cun Petecost ni thok in a tu tiang hi thlarau chan a ti. Pathian pakhat hi minung nih kan hngalh khawhnak dingah sining pathum in aa langh, Pathian cu Pa khat lawnglawng asi” a ti.( Ref: Sinclair B.Ferguson. etc, New Dictionary of Theology(Illinois: Inter-Varsity Press,1988), P. 692).

Bia donghnak

Chan aa thleng, khrihfabu tuanbia zoh tikah Pathian kan zumhning tampi aa tleng ve. A cunglei i Jesuh cu Pathian nakin a niam deuh timi baibal cacang vialte le Matthai 24:36“… cu ni le cu caan cu zeitik ah dah a si lai,… Fapa zong nih a hngal hlei lo, Pa lawnglawng nih a hngalh” timi hi a hman taktak tiah kan pom ahcun “Jesuh hi Pathian” a tluk lo. Panakin a niam deuh timi a langhter an ti. Asinain hi Jesuh bia cu “Fa” sinak in a langhtermi biatu a si. Jesuh cu Pathian kha minung sining in aa langh caah minung bia bantuk in a chimmi bia a si.  A taktak ahcun Jesuh cu Pathian a sinak tampi baibal cacang dang ah a um ve thiamthiam.  ‘Pa, Fa, Thiang Thlarau” kan zumhning (Doctrine) aa dang caah kan rak i then bia a si.

Paul nih   Efesa 4:5 ahcun, “ Bawipa pakhat lawng a um, zumhnak pakhat lawng a um, tipil pakhat lawng a um; Pathian cu pakhat lawng a si i amah cu mi vialte Pa, zeizong vial te Bawi, zeizong vialte chungah rian a tuan i zeizong vialte chungah a ummi a si” tiah kan hmuh.  Khrihfa tuanbia relthan tikah baibal mah pumpak  le mah khrihfabu zumhning le cawnpiak ning (Doctince) hi “Khamhnak” ah an rak ruah. Cucaah Bu pakhat an doctrine rak i soiselnak nih Khrihfami pakhat le pakhat i thahnak (lainawn) le thisen luannak fakpi an rak tong. Mah zumhning dohtu le soiseltu thah (lainawn) kha pianthar ngai le zumhnak hman taktak ah ruah a rak si.  Cucu Khrihfabu tuanbia a chiattertu bik lio can a si.

Vawlei cung Khrihfabu tuanbia zoh tikah AD 1962 in a  tu chan tiangah midang zumhning le pomning theithiam chan a hung si cang. Chanthar baibal fimthiammi nih cun kan zumhning dannak tampi chung in Jesuh ah pumkhat kan si (Unity in diversity) ti hi an cohlan cang. Zumhning pakhat siter (Uniformity) tu hi cu an kal tak thluahmah. Phun dang in chim ahcun Jesuh a zumtu vialte hi Jesuh Khrih ah pumkhat kan si ti a cohlangmi (Inclusivism) hi an karh. Jesuh kan zumhning ah kanmah pumpak Khrihfabu zumhning hi a hman bik i midang Bu zumhning hi a palh ti a zumhmi (Exclusivism) tu hi cu an zor.

Kan “khamhnak” ding caah a biapi bik hi,“zumhning (Doctrine)” siloin “Jesuh kha a ka khamhtu le ka Bawipa a si ti “zumh le cohlan” tu hi a si.  “ Jesuh a zummi poah nih zungzal nunnak an ngei lai”. (John 3:16b).

Thiang Thlarau nih a reltu vilate fiannak in pe ko hna seh!. Amen.